Joekehts dïedth aamhtesinie vædtsoehvoetine jïh daaresjimmine
Jis almetjigujmie barkh jih vædtsoehvoetem jih daaresjimmiem vueptesth, tjoerh ovmessie diedti bijre daejredh jih dejtie jeakadidh. Daesnie åenehks bievnesh gaavnh dej vihkielommes diedti bijre, jih mah sjaevehtsvoetediedten åvtelen båetieh.
-
Joekehts dïedth vuarjasjidh
-
Hööptemedïedte
-
Sjaevehtsvoetedïedte
-
Bievnemedïedte
-
Viehkiedïedte
-
Healsoebarkiji dïedte neavroe-etaath bïeljelidh
Joekehts dïedth vuarjasjidh
Muvhtine tsiehkine sååjhtoe datne tjoerh sjaevehtsvoetedïedtem vuarjasjidh dïedten vööste bïevnesh juekedh (bievnemedïedte), jallh vihties meadtoeh hööptedh (hööptemedïedte).
Muvhtine tsiehkine dovne bievnemedïedte maanavaarjelimmielaaken mietie, jïh hööptemedïedte bysvehtslaaken mietie, maehtieh sjyöhtehke sjïdtedh. Maahta gïerve årrodh goerehtidh mah dïedth mah leah faamosne, jïh guktie edtja dejtie nuhtjedh.
Bïhkedæjja Sjaevehtsvoetedïedte, bievnemereakta jïh bievnemedïedte reeremisnie (Taushetsplikt, opplysningsrett og opplysningsplikt i forvaltningen) edtja datnem viehkiehtidh raerieh gaavnedh gosse gyhtjelassh jijhtieh, jïh gosse instansh mah leah joekehts njoelkedassi nualan bïejesovveme, edtjieh laavenjostedh laavenjassh loetedh. Justijse- jïh riejriesvoetedepartemeente bïhkedæjjam bæjhkoehti 2023.
§ Hööptemedïedte
Bysvehtslaaken njoelkedassen mietie hööptemen bïjre, fïereguhte dïedtem åtna (pollisebïeljelimmien tjïrrh jallh jeatjahlaakan) pryövedh meadtoem jallh konsekvenside destie hööptedh, akten baelien gosse annje gåarede jïh vååjnoe goh seekere jallh jeenjemes seapan vååjnoe dahkoe dorjesåvva jallh sæjhta dorjesovvedh».
Hööptemedïedte lea faamosne mahte 50 joekehts meadtojde, jïh 18 dejstie leah sjyöhtehke aamhtesinie vædtsoehvoeten jïh daaresjimmien bïjre. Dov lea hööptemedïedte jalhts dov lea sjaevehtsvoetedïedte.
Dïedte konsekvensh jïh skaarah hööptedh
Jis meadtoe joe lea dorjesovveme, dov lea hööptemedïedte ajve gosse aervedh dahkoe sæjhta jallh seapan sæjhta mubpesth dorjesovvedh. Dov lea aaj dïedte hööptedh jis datne dov bïeljelimmine maahtah itjmies konsekvensh dahkoste heerredidh, goh akte joe sjugniehtovveme skaara vïerrebe sjædta.
Individuelle diedte
Hööptemedïedte lea faamosne gaajhkesidie. Jis datne faagealmetje jïh dov leah barkoeguejmieh jallh åvtehke mij ij leah sïemes itjmies meadtoe sæjhta sjugniehtovvedh, dov lea annje dïedte pryövedh hööptedh jis datne jïjtje vïenhth daate seapan sæjhta sjugniehtovvedh. Almetjen jielede jïh healsoe mij ellen vihkielommes.
Mïedtelimmie hööptemedïedteste
Jis datne baajh årrodh itjmies meadtoem hööptedh, maahtah böötine jallh faangkegåetine bysvedh akten jaepien raajan.
§ Sjaevehtsvoetedïedte
Goh healsoebarkije jallh barkije skuvlesne jïh maanagïertesne, tjoerh åejvienjoelkedassine dov sjaevehtsvoetedïedtem bååjhtedh, jis ij jååhkesjimmie jallh reaktavåarome gååvnesh mij sjaevehtsvoetedïedtem heajhta, goh bievnemedïedte maanavaarjelæmman jallh hööptemedïedte.
Barkijh tjïelten jïh privaate maanagïertine sjaevehtsvoetedïedtem utnieh reeremelaaken jïh maanagïertelaaken mietie.
Lohkehtæjjah jïh barkijh byögkeles skuvlesne sjaevehtsvoetedïedtem utnieh reeremelaaken, ööhpehtimmielaaken jïh frijjeskuvlelaaken mietie.
Healsoebarkijh jïh barkijh healsoe- jïh hoksedïenesjisnie sjaevehtsvoetedïedtem utnieh healsoebarkijelaaken mietie. Sjaevehtsvoetedïedte lea aaj faamosne learoehkidie jïh studeentide lïerehtimmesne.
-
Reeremelaake Reeremelaake § 13 (sjaevehtsvoetedïedte)
-
Maanagïertelaake Laake maanagïerti bïjre (maanagïertelaake)
-
Ööhpehtimmielaake Laake maadthskuvleööhpehtimmien jïh jåarhkeööhpehtimmien bïjre (ööhpehtimmielaake)
-
Frijjeskuvlelaake Laake privaate skuvli bïjre mej reaktah staatedåarjose (privaateskuvlelaake)
-
Healsoebarkijelaake Laake healsoebarkiji bïjre jïh vielie (healsoebarkijelaake) § 21-23
-
Sjaevehtsvoetedïedte jïh bievnemedïedte Lohkh vielie sjaevehtsvoetedïedten, jååhkesjimmien jïh lutniestimmien bïjre sjaevehtsvoetedïedten bïjre healsoedirektoraaten gåetiesæjrojne
§ Bievnemedïedte («bïeljelimmiedïedte»)
Doh jeenjemes almetjh mah almetjigujmie barkeminie aktem laakevïedteldihkie jallh jïjtjevïedteldihkie dïedtem utnieh maanavaarjelimmiedïenesjasse bïeljelidh
- gosse maahta aerviedidh maana daaresjimmiem dååjroe jallh sæjhta dam dååjredh, itjmies vaanoeh dååjroe biejjieladtje hoksesne jallh jeatjah itjmies hoksevaanoe,
- gosse maahta aerviedidh maana skïemtjelassem åtna mij jieledem håvhtede, jallh jeatjah itjmies skïemtjelassem jallh skaaram åtna jïh ij goerehtæmman jallh båehtjierdæmman båetieh, jallh maana giehpiedamme funksjovnemaahtojne jallh maana stoerre daerpiesvoetigujmie ij sov sjïere båehtjierdimmiem jallh lïerehtimmiem åadtjoeh,
- gosse maana itjmies dåemiedimmietsagkesh vuesehte goh itjmies meadtoe jallh meadtoe mij mubpesth dorjesåvva gellien aejkien, ruvsemehtieh båajhtoehlaakan nuhtjie jallh jeatjah såarhts nåårmehts dåemiedimmiem vuesehte,
- gosse maahta aerviedidh maana åtnasåvva jallh sæjhta åtnasovvedh almetjedoekemasse.
Bievnemedïedte maanavaarjelimmiedïenesjasse lea guektelen juakasovveme. Dov lea aaj dïedte bïevnesh vedtedh gosse maanavaarjelimmiedïenesje dan bïjre birrie.
Goh privaate almetje dov lea dïedte moraalen mietie, men ij dïedte juridihken mietie, bïeljelidh.
Mah laakh leah sjyöhtehke bievnemedïedtese?
Bievnemedïedte maanavaarjelæmman lea stuvresovveme § 13-2, jïh vååjnesasse båata sjïerelaakine joekehts byögkeles dïenesjidie jïh barkijidie, goh maanagïertelaake § 46, ööhpehtimmielaake § 24-3 jih healsoebarkijelaake § 33.
Maanavaarjelæmman bïeljelidh
Jis raerieh daarpesjh gosse ussjedh mejtie byörh tjoeperdimmien bïjre bïeljelidh, maahtah maanavaarjelimmiedïenesjasse ringkedh jïh aamhtesem anonymelaakan digkiedidh.
Bievnemedïedte maanavaarjelimmiedïenesjasse lea individuelle. Såemies barkoesijjieh rutnijh utnieh guktie bïeljelidh – gïehtjh mejtie rutijnh dov barkoesijjesne gååvnesieh.
Jis veanhtah hoksealmetje/hoksealmetjh maehtieh meatan årrodh vædtsoehvoetem jallh daaresjimmide darjodh, jallh dan bijre daejrieh bielelen dam heerredidh, ih edtjh dejtie bïeljelidh datne maanavaarjelæmman bïeljelh.
-
Tjïelten maanavaarjelimmiedïenesjh Bijjieguvvie tjïelten maanavaarjelimmiedïenesji bijjeli sijjesne barnevernvakten.no
-
Guktie maanavaarjelæmman bïeljelidh? Lohkh vielie Maanavaarjelimmien bïjre sijjesne bufdir.no
§ Viehkiedïedte
Gaajhkesh dïedtem utnieh «haalvemen mietie almetjem viehkiehtidh gie stoerre vaahresne jieledem dassedh jallh stoerre skaarah kråahpese jallh healsose åadtjodh». Ij leah naan krïevenasse vaahra lea meadtoen gaavhtan, jïh viehkiedïedte aaj faamosne jis vaahra sjugniehtåvva dan åvteste almetje sæjhta sov jieledem nåhkehtidh jallh jïjtjemse skaaroehtidh.
«Haalvemen mietie» sæjhta jiehtedh fïereguhten persovneles maehtelesvoeth jïh viehkievierhtieh mejtie åtna, vihkelesvoetem utnieh. Ij lea naan krïevenasse gåetien sïjse tjaangedh jïh pryövedh almetjh gåetien sistie beerkedh. Ij viehkiedïedtem nuhtjedh lea reguleereme bysvehtslaakesne § 287.
§ Healsoebarkiji dïedte neavroe-etaatide bïeljelidh
Helsoebarkijelaaken mietie § 31 healsoebarkijh edtjieh «pollisese jïh buelemesuarkan bïeljelidh jis daate daerpies itjmies skaaram almetjasse jallh eekese hööptedh». Daate bïeljelimmiedïedte sjaevehtsvoetedïedten åvtelen båata.
Dïedte jïjtjemse gaertjede skaaram hööptedh. Vuesiehtimmien gaavhtan ij reaktavåaromem vedtieh bïevnesh vedtedh mah sjaevehtsvoeten nuelesne, juktie pollisem kraanskoemisnie viehkiehtidh.