– Bïeljelimmie ij daarpesjh leajhtadimmiem mïedtelidh

Jeenjesh dååjroeh lea geerve pollisese jallh jeatjah åejvieladtjide bïeljelidh, dan åvteste bælla leajhtadimmiem mïedtele, maam lea åådtjeme. Ij daarpesjh numhtie sjïdtedh, professovre Kjartan Leer-Salvesen jeahta, mij lea leajhtadæmman jïh bïeljelæmman dotkeme.

Hööptemedïedte aamhtesinie vædtsoehvoeten jïh daaresjimmiej bïjre maahta privaate almetjh jïh faagealmetjh geerve moraalen aehpiej sïjse trumhpiestidh, gusnie tjuerieh veeljemh vaeltedh mah maehtieh dovne jïjtjemse jïh almetjidie baajnehtidh mejtie leajhtadimmiem utnieh.

Vuesiehtimmien gaavhtan maahta aahpan sjïdtedh gosse voelpe soptseste satne vesties vædtsoehvoetem guhkiem dååjroe geellebistie jallh ektieårroejistie, seamma tïjjen goh kreava datne ih maam vijriebasse soptsesth. Daate maahta tsiehkie årrodh gusnie hööptemedïedte lea faamosne.

Maahta gïerve årrodh eajhnadovvedh mejtie edtja voelpen sjaavnjoem bååjhtedh jallh pollisese bïeljelidh – men dotkijen mietie mij dïsse dotkeme, ij edtjh dan soe bïlledh bïeljelidh jïh hööptedh, guktie jïjtje veanhta.

Professovre Kjartan Leer-Salvesen Sosijaalefaagi instituhtesne Volda jïlleskuvlesne (Høgskolen i Volda) lea hööptemasse jïh leajhtadæmman dotkeme sov dåakteregraadetjaalegisnie «På tilliten løs? En studie av læreres jïh presters skjønnsutøvelse i spenningen mellom taushetsplikt, meldeplikt og avvergeplikt».

– Goh privaate almetje jïh faagebarkije, dïedte hööptedh lea joekoen vihkeles bielie seekerevoeteneedteste mij lea tseegkesovveme juktie prååsehke dåehkieh mijjen seabradahkesne vaarjelidh. Mov dotkeme vuesehte faagebarkijh maehtieh såemies åssjaldahkh jïh vuajnoeh leajhtadimmien bïjre utnedh, mah minngedsgeatjan maehtieh åtnoem hööptemedïedteste heerredidh, Leer-Salvesen jeahta.

Leajhtadimmie ij viesjiehtåbpoe sjïdth

Dïhte soptseste illedahkh jïjtse dotkemistie jeenjemasth vuesehte leajhtadimmie ij viesjiehtåbpoe sjïdth, amma eevre jeatjahlaakan guktie jeenjesh ussjedieh.

– Mov dotkeme vuesehte leajhtadimmie ij daarpesjh håvhtadamme årrodh, jalhts veeljie daaresjimmien jïh vædtsoehvoeten bïjre bïeljelidh. Manne daajroebijjieguvviem tjaaleme mestie vååjnoe jienebelåhkoe dejstie mah vædtsoehvoetem dååjreme hööptemedïedtem dåarjohte, jïh vaajtele viehkieabparaate bïeljele. Mov vuajnoen mietie dle hööptemedïedte vihkielåbpoe goh pryövedh leajhtadimmiem vaarjelidh.

Gihtjemegoerehtimmesne maam YouGov lea tjïrrehtamme Plikt.no:n åvteste, vååjnoe goh stoerre jienebelåhkoe dejstie mah gihtjesovvin, vaestede dah sisvegem hööptemedïedtesne demtieh, gosse åadtjoeh buerkiestimmiem dïedteste lohkedh.

Jeenjesh hööptemedïedten bïjre daejrieh

Abpe 75 proseenth faagealmetjijstie healsoen, ööhpehtimmien jïh maana- jïh noerebarkoen sisnjelen vaestiedieh dah sisvegem hööptemedïedtesne demtieh gosse buerkiestimmiem destie luhkieh. Daate lea 31 proseenth jienebh goh dah (44 proseenth) mah vaestiedieh dah hööptemedïedtem demtieh bielelen buerkiestimmiem lohkeme.

Jalhts daah gaavnoeh leah hijven, Leer-Salvesen veanhta lea daerpies daajroem hööptemedïedten bïjre joekoen tjarke lissiehtidh. Seammalaakan aaj jeatjah dïedti bïjre faagealmetjh almetji åvteste utnieh mah daaresjimmine jïh vædtsoehvoetine jielieh.

– Manne vïenhtem guvvie lea sagke nåakebe goh daate goerehtimmie vuesehte. Fer nåake daajroe teeman bïjre jïh jienebh eah reaktoelaakan guarkoeh joekehtsem vuesiehtimmien gaavhtan sjaevehtsvoetedïedten jïh hööptemedïedtem gaskem, Leer-Salvesen jeahta.