Muhtun geatnegasvuođat veahkaválddi ja illasteami oktavuođas

Jus don barggat olbmuiguin ja fuomášat veahkaválddi dahje illasteami, de fertet čuovvut iešguđetlágan geatnegasvuođaid. Dás gávnnat oanehis dieđuid muhtun guovddáš geatnegasvuođaid birra, mat buohkat mannet jávohisvuođageatnegasvuođa ovddabeallai.

• Iešguđetlágan geatnegasvuođaid árvvoštallan
• Hehttengeatnegasvuohta
• Jávohisvuođageatnegasvuohta
• Dieđihangeatnegasvuohta
• Veahkehangeatnegasvuohta
• Dearvvašvuođabargiid geatnegasvuohta dieđihit heahtebálvalusaide

Árvvoštallat iešguđetlágan geatnegasvuođaid

Muhtun dilálašvuođain soaittát fertet árvvoštallat jávohisvuođageatnegasvuođa ja geatnegasvuođa juohkit dieđuid (dieđihangeatnegasvuohta) dahje eastadit dahkamis dihto láhkarihkkumiid (hehttengeatnegasvuohta).

Muhtun dilálašvuođain sáhttá sihke mánáidsuodjaluslága vuođul dieđihangeatnegasvuohta ja ráŋggáštuslága vuođul vearredaguid hehttengeatnegasvuohta čuožžilit. Sáhttá leat hástaleaddji gávnnahit makkár geatnegasvuođat gustojit ja mo daid galgá geavahit.

Gihpa Taushetsplikt, opplysningsrett og opplysningsplikt i forvaltningen (Jávohisvuođageatnegasvuohta, diehtoaddinvuoigatvuohta ja diehtoaddingeatnegasvuohta hálddahusas) galgá leat veahkkin gávdnat čovdosiid go čuožžilit gažaldagat ja go etáhtat mat leat iešguđet njuolggadusaid vuolde fertejit ovttasbargat čoavdit dahkamušaid. Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanta almmuhii gihppaga 2023:s.

Taushetsplikt, opplysningsrett og opplysningsplikt i forvaltningen – en veileder (pdf)

§ Hehttengeatnegasvuohta

Ráŋggáštuslága hehttengeatnegasvuođa mearrádusa mielde juohkehaš lea geatnegahtton «almmuhemiin dahje eará láhkai geahččalit hehttet ráŋggáštusáhtti dagu dahje dan váikkuhusaid, dakkár áiggi go dat ain lea vejolaš ja go orru sihkar dahje eanemus jáhkehahtti, ahte dahku lea dahkkon dahje boahtá dahkkot».

Hehttengeatnegasvuohta guoská 53 iešguđet láhkarihkkosii, ja dain leat 18 guoskevaččat veahkaválddi ja illastemiid oktavuođas. Hehttengeatnegasvuohta guoská jávohisvuođageatnegasvuođa beroškeahttá.

Geatnegasvuohta hehttet váikkuhusaid ja vahágiid

Jus láhkarihkkun lea juo dáhpáhuvvan, de dus lea geatnegasvuohta hehttet dušše dalle go anát sihkkarin dahje eanemus jáhkehahttin ahte dahku geardduhuvvo. Dus lea maiddái geatnegasvuohta hehttet jus dieđihemiin sáhtát hehttet dagu duođalaš váikkuhusaid, ovdamearkka dihte hehttet juo šaddan vahága vearráneami.

Individuála geatnegasvuohta

Hehttengeatnegasvuohta guoská midjiide buohkaide. Jus leat fágaolmmoš ja dus leat ovttasbargoguoimmit dahje bajit ovddasvástideaddjit geat eai leat duinna ovtta oaivilis ahte duođalaš láhkarihkkun boahtá dáhpáhuvvat, de dus lea ain geatnegasvuohta geahččalit hehttet dan, jus ieš oaivvildat ahte dat eanemus jáhkehahtti dáhpáhuvvá. Olbmo eallin ja dearvvašvuohta leat dehálepmosat.

Hehttengeatnegasvuođa rihkkun

Jus guođát duođalaš láhkarihkkuma hehttekeahttá, de sáhtát ráŋggáštuvvot sáhkuin dahje giddagasain gitta ovtta jahkái.

§ Dieđihangeatnegasvuohta («almmuhangeatnegasvuohta»)

Eatnasat geat barget olbmuiguin, leat geatnegahtton lága bokte dahje iežaset mearrádusa vuođul dieđihit mánáidsuodjalusbálvalussii

• jus lea sivva jáhkkit ahte mánná illastuvvo dahje boahtá illastuvvot, ahte máná beaivválaš fuolahusas leat duođalaš váilevašvuođat dahje ahte mánná vásiha eará duođalaš fuolahusváilli,
• jus lea sivva jáhkkit ahte mánás lea heaggaváralaš dahje eará duođalaš dávda dahje vahát ja mánná ii boađe iskkadeapmái dahje dikšui, dahje ahte doaibmahehttejuvvon mánná dahje erenoamáš veahkkedárbbašeaddji mánná ii oaččo dárbbašlaš dikšuma dahje oahpahusa iežas erenoamáš dárbbuid mielde,
• jus mánás leat duođalaš láhttenváttut, nugo duođalaš dahje geardduhuvvon rihkkumat, gárrenmirkkuid boasttugeavaheapmi dahje eará čielga eahpedábálaš láhtten,
• jus lea sivva jáhkkit ahte mánná ávkkástallojuvvo dahje boahtá ávkkástallojuvvot olmmošgávppašeapmái.

Mánáidsuodjalusbálvalusa dieđihangeatnegasvuohta lea guovtti oasis. Dus lea maid geatnegasvuohta addit dieđuid go mánáidsuodjalusbálvalus bivdá dan.

Priváhtaolmmožin dus lea morálalaš, muhto ii juridihkalaš ovddasvástádus dieđihit.

Dieđihit mánáidsuodjalussii

Jus dárbbašat rávvagiid das, galggatgo dieđihit fuolastuvvama birra, de sáhtát riŋget mánáidsuodjalusbálvalussii ja digaštallat ášši namahis láhkai.

Dieđihangeatnegasvuohta mánáidsuodjalusbálvalussii lea individuála. Muhtun bargosajiin leat rutiinnat dasa, mo galgá dieđihit – dárkkis leatgo du bargosajis dákkár rutiinnat.

Jus jáhkát ahte fuolahusolbmot sáhttet leat mielde veahkaválddis dahje illastemiin, dahje ahte sii dihtet dan birra almmá dan hehttekeahttá, de sidjiide ii galgga dieđihit ahte don dieđihat mánáidsuodjalussii.

• Suohkaniid mánáidsuodjalusbálvalusat Suohkaniid mánáidsuodjalusbálvalusaid bajilgovva barnevernvakten.no neahttasiiddus
• Mo dieđihit mánáidsuodjalussii? Loga eanet mánáidsuodjalusa birra bufdir.no neahttasiiddus

§ Dearvvašvuođabargiid geatnegasvuohta dieđihit heahtebálvalusaide

Dearvvašvuođabargiidlága § 31 mielde galget dearvvašvuođabargit «dieđihit politiijaide ja buollindoaimmahahkii jus dát lea dárbbašlaš eastadan dihte duođalaš vahágiid olbmuide dahje opmodahkii». Dát dieđihangeatnegasvuohta manná jávohisvuođageatnegasvuođa ovddabeallai.

Geatnegasvuohta ráddjejuvvo dasa, ahte leat mielde hehttemin vahága. Dat ii atte ovdamearkka dihte láhkavuođu addit jávohisvuođageatnegasvuođa vuollásaš dieđuid veahkehan dihte politiija dutkamis.

• Dearvvašvuođabargiidláhka Loga dearvvašvuođabargiidlága § 31 lovdata.no neahttasiiddus