Mii lea hehttengeatnegasvuohta?
Norggas lea mis lágas nannejuvvon geatnegasvuohta doaibmat, go mii oažžut dieđu duođalaš láhkarihkkumiid birra, nu go goddima, veagalváldima, illasteami lagas oktavuođain dahje seksuálaillastemiid birra mánáid vuostá.
Dát geatnegasvuohta gohčoduvvo hehttengeatnegasvuohtan, ja dat gusto buohkaide – sihke fágaolbmuide geain lea jávohisvuođageatnegasvuohta, ja priváhtaolbmuide.
Hehttengeatnegasvuohta lea mearriduvvon ráŋggáštuslága § 196:s. Go fuomášit ahte juoga ii leat nugo galggašii, de fertet duosttat beroštit – dasgo muhtomin sáhttá aiddo dat gádjut heakka.
Goas galggan doaibmat hehttengeatnegasvuođa mielde?
Geatnegasvuohta gustogoahtá dakkaviđe go oaččut dieđu – dahje go dus lea govttolaš vuođđu jáhkkit – ahte duođalaš láhkarihkkun boahtá dáhpáhuvvat. Don ii dárbbaš leat sihkkar. Lea doarvái ahte du mielas lea jáhkehahtti ahte dat dáhpáhuvvá.
Jus dutnje ii leat oadjebas ieš mannat gaskii, de lea dus liikká geatnegasvuohta dieđihit ášši birra. Sáhtát hehttet dagu dainna lágiin ahte:
- válddát oktavuođa politiijain
- válddát oktavuođa mánáidsuodjalusain
- dahje geahččalat eará ládje hehttet dagu dáhpáhuvvamis
Dat ahte dieđát maid galggat dahkat ja goas, sáhttá leat mearrideaddji. Váldde áinnas min e-oahppokurssa, jus háliidat oahppat eanet.
Makkár veahkaválddálaš- ja seksuálaláhkarihkkumiid leat geatnegahtton geahččalit hehttet?
Ráŋggáštusláhka namuha máŋga láhkarihkkuma maid dus lea geatnegasvuohta geahččalit hehttet:
§ 255 – Roavva friddjavuođarivven
§ 256 – Lihttu roavva friddjavuođarivvema birra
§ 258 – Roavva olmmošgávppašeapmi
§ 262 – Nubbi lađas – Náittosdilli vuollel 16-jahkásaččain
§ 279 – Lihttu goddima dahje mearkkašahtti rumaš- ja dearvvašvuođavahágahttima birra
§ 282 – Illasteapmi lagas oktavuođain
§ 283 – Roavva illasteapmi lagas oktavuođain
§ 284 – Vuolledábiid vahágahttin
§ 288 – Olbmo guođđin veahkkemeahttun dillái
§ 295 – Fápmooktavuođa ja sullasaš diliid boasttugeavaheapmi
§ 299 – Vuollel 14-jahkásaš máná veagalváldin
§ 303 – Roavva seksuála ovttastallan jna. 14–16-jahkásaš mánáin
§ 312 – Inseasta, go gillájeaddji lea vuollel 16 jagi
§ 314 – Seksuála ovttastallan eará lagas olbmuid gaskkas, go gillájeaddji lea vuollel 16 jagi
Eará láhkarihkkumiid birra, maid dus lea geatnegasvuohta hehttet, geahča ráŋggáštuslága § 196.
Vihtta gažaldaga maiguin sáhtát iskat, lea go dus hehttengeatnegasvuohta
Animašuvdnafilbma ovdanbuktá vihtta gažaldaga maid sáhtát jearrat alddát čielggadan dihte, lea go dus hehttengeatnegasvuohta ráŋggáštuslága mielde. Filmmas oaččut maiddái dieđu das, geasa sáhtát dieđihit.
Jurddašat go lea go dus hehttengeatnegasvuohta?
Dá leat vihtta jearaldaga mat sáhttet leat ávkin.
Hehttengeatnegasvuohta gusto earret eará dakkár diliin, main lea várra ahte dáhpáhuvvá veagalváldin, goddin, illasteapmi lagaš oktavuođain dahje seksuálaillasteapmi mánáid vuostá. Ráŋggáštuslága § 196 gokčá dáid daguid.
Muhtumin dieđát dan sihkkarit, eará háve ges dus lea fuolastuvvi navdámuš. Lea doarvái ahte du mielas lea jáhkehahtti ahte dahku boahtá dáhpáhuvvat. Dalle lea dus hehttengeatnegasvuohta. Dat gusto maid jus jáhkát ahte lea várra ahte dahku geardduhuvvo.
Jus sáhtát, de geahččal hehttet dagu dáhpáhuvvamis. Jus dahku lea juo dáhpáhuvvan, de lea dus geatnegasvuohta eastadit vahágiid ja eará váikkuhusaid mat das sáhttet čuovvut.
Dus ii leat hehttengeatnegasvuohta jus lea heagga- ja dearvvašvuođavárra.
Ii ovttasge leat geatnegasvuohta bidjat iežas dahje eará vigihemiid dillái, mas sii sáhttet šaddat áššáiduhtton dahje áššáskuhtton. Dalle fertet geahččalit hehttet dagu eará ládje go dieđihit politiijaide. FUOMÁŠ ahte dát ii gusto jus gillájeaddji lea vuolleahkásaš ja son, gii ii hehtte dagu, ovddasvástida máná fuolahusas.
Jus vástádus dáidda jearaldagaide lea «Juo», de lea dus geatnegasvuohta dieđihit politiijaide dahje eará ládje geahččalit hehttet dagu dáhpáhuvvamis. Muitte ahte hehttengeatnegasvuohta álo manná jávohisvuođageatnegasvuođa ovdalii, jus dus lea jávohisvuođageatnegasvuohta.